Khoi To

ụ tổ Nguyễn Thanh người làng An Ninh, phủ Vĩnh Linh tỉnh Quảng Trị, Việt Nam. Không rõ năm sanh và năm mất của cụ, tuy nhiên được biết cụ thọ khoảng 71 tuổi, và căn cứ vào một vài số liệu về con cái cụ, ta có thể suy đoán cụ sinh vào dưới thời vua Tự Đức, ở hậu bán thế kỷ 19, nghĩa là vào khoảng 1860 đến 1865, và tạ thế lúc con trai cụ là Nguyễn Nghĩa được khoảng 35 tuổi (tức khoảng năm 1930).

Nghe kể rằng vào năm 1885, khi giặc Văn Thân nổi lên ở Việt Nam, với khẩu hiệu "Bình Tây sát Tả" nhóm Văn Thân đã đánh phá ác liệt nhiều cơ sở Công Giáo, giết người cướp của nhiều gia đình giáo dân Công giáo ở nhiều nơi, đặc biệt vào tháng 9 năm ấy, giặc Văn Thân kéo quân vào đánh phá các làng công giáo ở khu vực Cửa Tùng, trong đó có làng An Ninh, họ đến bao vây tiểu chủng viện An Ninh, nơi có nhiều giáo dân chạy đến trốn tránh. Hai bên giao tranh ác liệt nhiều ngày đêm, đến gần cuối tháng trong chủng viện hết lương thực, nên phải cắt cử một số người ban đêm lén bò ra các đám ruộng khoai quanh làng để nhổ khoai đem vào, cha của cụ tổ cũng là một trong những người ấy, đã bị bắn chết trên ruộng khoai, để lại người vợ và đám con nheo nhóc!

Được biết cụ tổ là một thông nho (người am hiểu về sử sách), nhưng đi thi nhiều lần mà vẫn không đậu; phẫn chí vì đường công danh nhiều trắc trở, nên cụ trở qua học nghề thuốc bắc, rồi sau đó trở nên một thầy thuốc có tiếng tăm trong vùng. Chuyện kể rằng trong lúc phiêu du trên đường hành nghề, ở nhà vợ của cụ (khởi tổ phu nhân) bị đau nặng, con cái vội vã đi tìm cụ và báo cho cụ hay, sau khi nghe kể về bệnh tình vợ mình, cụ nói: "Không sao đâu, để tau cho bây một toa thuốc, đem về cứ theo đó mà cho mạ bây uống là sẽ khỏi". Quả nhiên lần đó vợ cụ qua khỏi cơn bệnh. Sau đó một thời gian vợ cụ lại trở bệnh nặng, con cái lại tìm cụ; nghe qua bệnh tình cụ hấp tấp nói: "Không xong rồi, tau phải về gấp kẻo không kịp". Nhưng rồi lần đó vợ cụ đã không kịp chờ cụ về và đã qua đời. Trong đám tang vợ, cụ tổ đã làm câu đối treo hai bên cửa nhà, và làm điếu văn rất thống thiết cho người vợ quá cố. Tiếc rằng nội dung câu đối và điếu văn của cụ đã thất truyền !!

Cụ Khởi tổ sinh được bảy người con: bốn trai ba gái; tất thảy các con cụ đều phó vào tay vợ cụ vì cụ mãi phiêu bồng rày đây mai đó. Các con cụ phần lớn đều làm nghề nông, trong đó có người con trai đầu là Nguyễn Liêm sau cũng trở thành một thông nho hán học, người con trai thứ ba là Nguyễn Nghĩa thì đi tu theo cha cố Tây lập ra dòng tu khó khăn Phước Sơn, rồi sau lại hoàn tục, người con út Nguyễn Thông thường theo cha trên con đường hành nghề bốc thuốc.

Cuộc đời của cụ cố Nguyễn Thanh bây giờ không ai còn nhớ rõ vì con cụ tất thảy đều qua đời, nhưng chúng ta chỉ cần để ý một chút sẽ biết được tư tưởng và quan niệm về đời sống của cụ thể hiện qua cách cụ đặt tên cho những người con đầu. Nguyễn Liêm, Nguyễn Thị Thuận; Nếu ghép những tên này vào tên của cụ và của cụ khởi tổ phu nhân, ta sẽ có: